In de meeste organisaties wordt deze weken hard gewerkt aan de jaarplannen voor 2027. Gelijktijdig zijn de kaders voor het speelveld waarbinnen deze gerealiseerd moeten worden nog volop in beweging. Zo boog de Eerste Kamer zich op 8 september over de Nederlandse AI-strategie, terwijl data-intensieve organisatie nu al keuzes maken over waar en hoe ze AI inzetten. Wachten kost tijd, maar door te bouwen loop je het risico opnieuw te moeten beginnen.
Iedereen wil service op maat, maar wie houdt de regie?
Snel en zelfstandig digitale mogelijkheden benutten
Digital leadership is het vermogen van een organisatie om medewerkers en teams snel en zelfstandig digitale mogelijkheden te laten benutten, met gedeelde spelregels die voorkomen dat die snelheid ten koste gaat van Precies dat spanningsveld beschreven we het eerdere artikel als "de spanning tussen selfservice, versnelling en integratie, privacy en transparantie en toenemende ketenafhankelijkheid." Net als Data by Design, is digital leadership geen vraagstuk dat je achteraf oplost: het is kaderstellend voor je jaarplan.
Vier ontwikkelingen binnen digital leadership
Digital leadership is vooruitkijken: weten welke ontwikkelingen dit jaar om een antwoord vragen, vóórdat ze zich in het portfolio opstapelen. Onderstaande vier ontwikkelingen zetten dat speelveld komend jaar nadrukkelijk op scherp.
- Ketenafhankelijkheid & business impact: Data en datadiensten groeien uit tot de kern van het businessmodel. Ze zijn niet langer enkel ondersteunend. Dat vergroot zowel de vraag naar selfservice als de afhankelijkheid van de hele keten waar die data doorheen stroomt.
- Hogere snelheden & veranderdruk: Beloftes omtrent AI en realtime data-uitwisseling vergroten de vraag naar dienstverlening op maat en daarmee het tempo waarin de business wil bewegen. Dit tempo ligt vaak hoger dan het IT-landschap aankan.
- Opkomende technologie: AI-toepassingen, digital twins en digital assets maken die verhoging in snelheid concreet mogelijk. Elke afdeling kan tegenwoordig zelf, snel, een AI-toepassing optuigen. Zonder gedeelde afspraken leidt precies dat tot AI-wildgroei, beheer- en beveiligings-issues. Losse initiatieven die niet op elkaar zijn afgestemd, elk met hun eigen data-inwinning en beheer, stapelen op zonder controle.
- Toenemende complexiteit: Het resultaat wanneer deze drie krachten niet integraal worden opgepakt, kan juist gaan vertragen. Denk daarbij aan IT/OT-convergentie, integratie-spaghetti, een landschap dat uiteenvalt in losse business of zelfs persoonsspecifieke oplossingen. De ‘som der delen’, zoals vorige week beschreven rondom Data by Design, herhaalt zich hier op landschapsniveau.
Yolinde van Meekel, Enterprise architectSnelheid en regie hoeven niet tegenover elkaar te staan.
Wegwijzers, geen wegversperringen
In lijn met "niet overal tegelijk de schop in de grond" uit het eerdere artikel, vraagt digital leadership om afspraken vooraf:
- Snelheid vraagt gedeelde spelregels, geen gedeelde systemen; maak duidelijk wat teams zelf mogen oppakken en waarover afstemming nodig is, los van welk systeem dat uiteindelijk ondersteunt.
- Federatief eigenaarschap: hergebruik van functionaliteit en data vraagt om kennis van de context. Beleg eigenaarschap niet alleen technisch, maar ook functioneel.
- Faciliterende richtlijnen in plaats van kwaliteitspoorten: help teams vooraf en gaande weg op het juiste spoor, zonder vertragende kwaliteitspoorten in te bouwen.
- Samenwerken vanaf het ontwerp: ketenafhankelijkheid vraagt inzicht. Het betrekken van kennishouders in de keten is een startpunt, geen probleem dat je oplost zodra het misgaat.
- Regie op gedeelde functionaliteit, niet op losse toepassingen: voorkom AI-wildgroei niet door specifiek individuele initiatieven te verbieden, maar door te sturen op herbruikbare bouwblokken en aansluitingen.
Vrijheid, snelheid en kwaliteit binnen kaders
Snelheid en regie hoeven niet tegenover elkaar te staan. Digital leadership zorgt ervoor dat regie zonder vertragende centrale controle kan worden ingericht. Dat vraagt om federatieve sturing: heldere spelregels met daarbinnen de vrijheid om te bouwen.
Standaardisatie is daarbij geen doel op zich, maar een randvoorwaarde die de versnelling mogelijk maakt. Wie op dezelfde manier werkt, hoeft niet telkens opnieuw uit te vinden hoe iets wordt aangesloten, gedeeld of beheerd.
Wie deze federatieve sturing goed inricht, legt meteen de basis voor het volgende vraagstuk: hoe houd je grip op waarde, kwaliteit en beveiliging zodra data breed wordt hergebruikt? Dat is het onderwerp van het volgende artikel.
